اصول شکسته نویسی : راهنمای کامل شکستن واژه ها در گفت و گوهای نوشتاری

اصول شکسته نویسی کدام است؟

در پست شکسته نویسی در زبان فارسی به طور مفصل در مورد گویش شکسته و مزایا و معایب آن نوشتیم. برای گفتار قواعد خاصی در نظر گرفته نشده است. اما این به این معنی نیست که می توانیم در شکسته نویسی هم از قواعد زبانی صرف نظر کنیم. شکسته نویسی قواعد خاص خود را دارد. علی صلح جو در کتاب اصول شکسته نویسی این قواعد را بررسی کرده است که اگر به مباحث زبان شناسی علاقه دارید، توصیه می کنیم حتما بخوانید. در این پست اصول شکسته نویسی را به طور خلاصه مرور می کنیم.

شکسته نویسی

انواع واژه ها بر اساس تعداد هجا

واژه‌های زبان فارسی را از نظر تعداد هجا یا بخش در چهار دستۀ کلی می توان تقسیم‌بندی کرد:

  • واژه های تک‌هجایی: مرگ و فرش
  • واژه های دوهجایی: فروش و سایه
  • واژه های سه‌هجایی: می خواهد و مسلمان
  • واژه های چهارهجایی: ایران زمین و قهوه خانه

اما چرا این موضوع را در اینجا عنوان کردیم؟ چون با استناد به قاعده کاهش هجایی علی صلح جو، تعداد هجای واژه ها عامل مهمی است که مشخص می کند تا کجا می توانیم آنها را بشکنیم.

اصول شکسته نویسی بر اساس تعداد هجا

با استناد به اصول شکسته نویسی واژه‌هایی را می‌توانیم شکسته بنویسیم که صورت گفتاری آنها در مقایسه با صورت نوشتاریشان تعداد هجای کمتری داشته باشد. اگر شکستن واژه ها تاثیری بر تعداد هجاها نداشته باشد، بهتر است آنها را به همان صورت نوشتاری بنویسیم.

فعل چهارهجایی «می خواهد» در گویش شکسته «می خواد» نوشته می شود. اما در مورد واژه مسلمان که شکستن آن تاثیری در کاهش تعداد هجاهایش ندارد، بهتر است از فرم نوشتاری «مسلمون» استفاده نکنیم. این قاعده در مورده واژه هایی چون نان و خانه هم صادق است.

واژه هایی که شکستن آنها مجاز است

فعل‌های مضارع

فعل‌های مضارع که در صورتی که حالت نوشتار و گفتار آن با هم متفاوت است و عموماً سه‌هجایی هستند، در حالت شکسته یک هجای آنها حذف می‌شود. قعل «می روم» در حالت شکسته به صورت «می رم» نوشته می شود. همینطور «می خوام، می گم و می شه».

ضمیرهای ملکی پیوسته

کلمات مختوم به الف

ضمیرهای ملکی پیوسته صرف نظر از این که برای کدام شخص (مفرد، جمع، اول شخص، دوم شخص و سوم شخص) به کار برود، اگر به واژه های مختوم به حرف الف بچسبند، باید به شکل شکسته نوشته شوند. مثلا واژه «صدایش» به صورت «صداش» شکسته می شود، همینطور «غذام، صداشون و بابات».

کلمات مختوم به واو

ضمیرهای ملکی پیوسته صرف نظر از این که برای کدام شخص (مفرد، جمع، اول شخص، دوم شخص و سوم شخص) به کار برود، اگر به واژه های مختوم به حرف واو بچسبند و صدای او بدهند، باید به شکل شکسته نوشته شوند. مثلا واژه «عمویم» به صورت «عموم» نوشته می شود، همینطور «پتوم، گلوش و رادیوتون». بدیهی است که این قاعده در مورد کلماتی مانند گاو صادق نیست، چون اگرچه به حرف واو ختم می شوند، اما صدای او نمی دهند.

واژه های مختوم به های غیرملفوظ

صورت گفتاری ضمایر ملکی پیوسته به واژه‌های مختوم به «های» غیرملفوظ باید به‌صورت شکسته نوشته شوند. مثلاً واژه «خاله ام» در کویش شکسته به صورت «خاله م» نوشته می شود.

ضمیرها

ضمیرها هنگامی که به حروف اضافه مانند «به» بچسبند، به صورت شکسته نوشته می شوند. مثلاً «به ات گفتم» غلط است و در فرم شکسته باید بنویسیم «بهت گفتم».

ضمیرهای شخصی وقتی بعد از حرف اضافه «از» قرار می گیرند،بهتر است به صورت شکسته نوشته شوند. به جای «از من» می توانیم بنویسیم «ازم».

واژه‌هایی که شکستن آنها مجاز نیست

فعل‌های مضارع

فعل‌های مضارع معمولاً به صورت شکسته نوشته می شوند. اما برخی از این افعال فرم شکسته ندارند و تغییر دادن آنها به صورت شکسته مجاز نیست. از جمله فعل هایی که از مصدر آوردن، نشستن و پریدن مشتق می شوند.

تایپ ده انگشتی یک مهارت مادام العمر است که تایپون با صرف کمترین هزینه به شما آموزش می دهد. همین الآن ثبت نام کنید!

فعل‌های ماضی نقلی و بعید

فعل‌های ماضی نقلی و ماضی بعید برای خوانایی بهتر، حتی اگر هجا هم از آن‌ها کم شود، شکسته نوشته نمی‌شوند.

مثال: می‌خورم، می‌روم/می‌رم و… .

ضمیرهای ملکی پیوسته

ضمیرهای ملکی پیوسته مفرد در گفتار و نوشتار به یک صورت نوشته می شوند. اما در حالت جمع به دلیل این که تبدیل الف به واو تعداد هجاهای واژه را کاهش نمی دهد، بهتر است شکسته نشوند. مثلاً بهتر است بنویسیم «مدادتان» و نه «مدادتون».

افعال محترمانه و جمع

در گفتار حرف آخر برخی از افعال از دال به نون تغییر می کند، مثل «بفرمایین، بخونین». در این موارد هم بهتر است کلمات به همان صورت رسمی نوشته شوند.

نشانۀ جمع

نشانۀ جمع ها در ضمیر ملکی پیوسته سبب کاهش هجا نمی‌شود، پس به صورت شکسته نوشته شوند. در گویش شکسته «لیوان ها» درست است، نه «لیوانا».

سایر موارد

را

در واژۀ را بنا بر قاعدۀ کاهش هجا، تفاوتی در تعداد هجا در نوشتار و گفتار نیست، پس باید به‌صورت «را» نوشته شود نه «رو». چسباندن حرف واو به مفعول به جای را هم درست نیست. خوابگرد این قاعده را به خوبی شرح داده است.

هم

در مورد واژه «هم» از آنجایی که شکستن آن تاثیری بر تعداد هجاها ندارد، بهتر است از همان فرم رسمی در نوشتار شکسته استفاده کنیم. پس «هنوز هم» درست است، نه «هنوزم».

در آخر خوب است به این نکته توجه کنیم که خیلی‌وقت‌ها هم نمی‌شود طبق این قاعده پیش رفت و باید بسته به متنی که می‌نویسیم، براساس قاعدۀ خوانابودن و یکدست‌بودن متن پیش برویم؛ یعنی در متن‌هایمان به‌جای «را» بهتر است «رو» بنویسیم؛ چراکه به خوانایی و یکدستی متن کمک می‌کند.

یک یادآوری مهم

تایپ ده‌انگشتی مهارتی است که همه به آن نیاز داریم. آن را با آسان‌ترین و بهترین روش بیاموزید. امتحانش بی‌ضرر است!

همین الان یادگیری تایپ ده‌انگشتی را شروع کنید!

برای شروعِ رایگانِ تمرینِ تایپ ده‌انگشتی، در کامپیوتر یا لپتاپ خود سایت تایپون (typoon.ir) را باز کنید و درس اول را امتحان کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *